Intimiteit kent geen leeftijd: een Europees kunst- en leertraject met oudere volwassenen - 2026

Met veel plezier kondig ik de start aan van het nieuwe Europese Erasmus+ project Intimacy through Participation and Art(IPA). In IPA werken we samen met Europese partners aan een onderwerp dat vaak onbesproken blijft, maar van groot belang is: intimiteit en seksualiteit op latere leeftijd. Dat doen we op een participatieve en kunstzinnige manier, waarbij de ervaringen, verhalen en creativiteit van oudere volwassenen centraal staan. Het project bouwt voort op het eerdere Erasmus+ project Lust op Leeftijd en draagt bij aan meer openheid, kennis en erkenning.

Denken, delen en doen
In elk land werken we met participatieve en eigen artistieke methoden, waarbij oudere deelnemers actief meedenken, delen en creëren. Zo ontwikkelen we gezamenlijk een meertalig, artistiek leertraject over intimiteit en seksualiteit op latere leeftijd, afgestemd op verschillende culturele contexten. Uiteindelijk zullen de leermaterialen – waaronder een train-de-trainer, een handleiding, en een fysieke en digitale presentatie van het werk van oudere deelnemers – in vier talen vrij toegankelijk zijn.

Internationale samenwerking
IPA loopt van 31 december 2025 tot 30 juni 2028 en is een samenwerking tussen partners uit Nederland, België en Polen, met ieder hun eigen expertise. Vera Hörmann (AGE Platform Europe) brengt het Europese beleidsperspectief in en verbindt het project met een breed netwerk. In Nederland bestaat het team uit Elena Bendien (coördinator) enJana Kerssies (Leyden Academy) en Janine Schrijver, academisch kunstenaar gespecialiseerd in fotografie als onderwijs- en onderzoeksmethode. In Polen bestaat het team uit Anna Urbaniak (Jagiellonian University),  Natalia Wiernik en Agata Pankiewicz (The Jan Matejko Academy of Fine Arts), met ruime ervaring in participatief werken en artistieke educatie. Ik fungeer als Belgische partner in het project.

Erasmus+-project IPA officieel van start

16 maart 2026

Op 12 en 13 maart vond de eerste bijeenkomst plaats van het Erasmus+-project Intimacy through Participation and Art (IPA). De betrokken partners van Leyden Academy on Vitality & Ageing, Janine Schrijver Fotografie (NL), AGE Platform Europe, Jagiellonian University (PL) en Academy of Fine Arts (PL) en mezelf vanuit België: we deelden onze perspectieven, ervaringen en verwachtingen, en bespraken hoe wij samen kunnen werken aan nieuwe vormen van volwasseneneducatie rond intimiteit en seksuele identiteit op latere leeftijd.

Openstellen en ervaringen delen
Met het project onderzoeken we hoe participatie en kunst kunnen helpen om hierover op een respectvolle en veilige manier in gesprek te gaan. Door mensen actief te betrekken en ruimte te geven aan verschillende vormen van expressie, willen we nieuwe manieren ontwikkelen om dit belangrijke maar vaak onderbelichte thema binnen de volwasseneneducatie bespreekbaar te maken. De kennis die er wel is, is verspreid over verschillende disciplines, zoals de medische en sociale wetenschappen. Daardoor ontbreekt vaak een samenhangende benadering die ook in onderwijsprogramma’s toepasbaar is. Daarnaast zijn er nauwelijks educatieve middelen die vertrekken vanuit de ervaringen van mensen zelf. Het onderwerp raakt immers aan persoonlijke en soms kwetsbare aspecten van het leven. Het vraagt tijd en vertrouwen voordat mensen zich daarover openstellen en hun ervaringen willen delen.

Participatief en bottom-up
Voorafgaand aan de bijeenkomst zijn in de drie landen consultatierondes georganiseerd. In deze gesprekken deelden mensen op leeftijd hun ervaringen, wensen en behoeften. Deze input vormt een belangrijk vertrekpunt en helpt om beter te begrijpen welke vragen er leven en welke onderwerpen aandacht verdienen. We werken nadrukkelijk participatief en bottom-up. Dat betekent dat mensen over wie het uiteindelijk gaat vanaf het begin bij het proces worden betrokken. Zij worden niet alleen gezien als deelnemers of doelgroep, maar ook als mede-ontwikkelaars van de onderwijsmaterialen en -methoden.

Goed naar elkaar luisteren
Een belangrijk onderdeel van de bijeenkomst was het verkennen van de diversiteit binnen de internationale samenwerking. Door partners uit verschillende landen samen te brengen, worden ook culturele verschillen zichtbaar in hoe er wordt gedacht over intimiteit en seksualiteit op latere leeftijd. Dat helpt om al in een vroeg stadium rekening te houden met uiteenlopende perspectieven, normen en ervaringen.
Dit complexe thema kent geen eenvoudige oplossingen. Juist daarom blijft de kern van de participatieve aanpak centraal staan: goed blijven luisteren naar elkaar én naar de doelgroep.

Tijdens de bijeenkomst schreef ik een haiku die de sfeer van het project treffend samenvat:

Warmth spreads through our touch.
Ice sparkles with shared delight.
Time cannot dim joy.

Erasmus+ project IPA: tweede consortium meeting in Gent, België - 06 en 07 mei 2026

Tijdens deze tweedaagse meeting werden try-outs gedaan van diverse kunstvormen om intimiteit op latere leeftijd tot uitdrukking te brengen. Het was voor de diverse onderzoekspartners een boeiende uitdaging om zelf met de oefeningen aan de slag te gaan. Zo werd o.m. gewerkt met  klei, ecolineverf, crèpepapier om je innerlijke en uiterlijke zelf tot expressie te brengen. Andere workshops waren: creatief schrijven rond het ouder wordend lichaam; een knuffelworkshop;...

Erasmus+ project IPA: derde consortium meeting in Krakau, Polen - 29 en 30 juni 2026

Wordt binnenkort aangevuld.

Videoreeks Lust op Leeftijd

Een warme aanraking, intieme vriendschap, gepassioneerde liefde en seksuele fantasieën: ze blijven waardevol, ook op latere leeftijd. Seksualiteit en intimiteit vormen een belangrijk onderdeel van ons leven; ze dragen bij aan ons emotioneel welzijn, onze vitaliteit en aan goed en betekenisvol ouder worden. Maar hoe ervaren thuiswonende mensen van zestig jaar en ouder hun eigen seksualiteit en intimiteit? Dit en meer komt aan bod in de videoreeks Lust op Leeftijd, dat met en voor oudere volwassenen is ontwikkeld.

Van waardevolle gesprekken naar een educatieve videoreeks
Tijdens openhartige gesprekken deelden Nederlandse en Belgische oudere volwassenen met uiteenlopende achtergronden, seksuele oriëntaties en levensverhalen hun ervaringen en opvattingen. Thema’s als levensloop, diversiteit, gezondheid, taboe en beeldvorming kwamen aan bod en zijn nu te zien in de gratis videoreeks Lust op leeftijd. Met de video’s willen we kennis vergroten én het maatschappelijke taboe doorbreken. De reeks is uitermate geschikt als educatiemateriaal voor jong en oud, voor gebruik in onderwijs, communicatie en beleid in de ouderenzorg.

“Seksualiteit, voor mij is er een eindpunt gekomen. Ik ben blij dat ik het heb kunnen beleven, ik heb ervan genoten. Weliswaar heeft het 25 jaar geduurd eer ik in de gaten had hoe ik kon genieten. Maar wat ik heb kunnen genieten was intens en daar ben ik heel dankbaar voor.” – Miet, 82 jaar

Levensloop
Onze seksuele vorming is een proces dat een leven lang duurt. De verhalen van de deelnemers beginnen bij de opvoeding, waarin seksualiteit vaak nauwelijks bespreekbaar was. De eerste seksuele ervaringen zijn gelukkig niet bepalend voor de rest van ons leven. Iedereen ontwikkelt zich op zijn of haar eigen manier. Ook op latere leeftijd kan veel veranderen. Komt er ooit een einde aan nieuwe kansen in de liefde? Volgens de deelnemers niet.

Diversiteit
Veel deelnemers kregen vroeger een eenzijdige seksuele voorlichting. Dat voorgeschotelde beeld is erg beperkt, terwijl seksualiteit en intimiteit – ook op latere leeftijd – vele vormen en kleuren kent. Deelnemers vertellen openhartig over hun zoektocht naar eigen vormen van seksuele zelfexpressie. Het vergt moed om op ontdekking te gaan naar wie je echt bent. Toch levert het veel op als je de verwachtingen van anderen kunt loslaten en jezelf durft te zijn.

Gezondheid
Ouder worden gaat vaak gepaard met lichamelijke veranderingen, maar dat hoeft niet het einde van een fijne seksualiteit te zijn. Veel mensen vinden allerlei creatieve manieren om van intieme relaties te blijven genieten. We kunnen dus van elkaar leren, maar dan moeten we dit onderwerp wel bespreekbaar maken. En juist dát vinden veel mensen moeilijk.

“Seks is gewoon heerlijk, ook om het samen te beleven. Nu we allebei ‘gehandicapt’ zijn, is er weinig echte seksualiteit meer, maar we vallen iedere avond hand in hand in slaap. Als dit het begin van het eindstation is, dan is het goed.”– Magda, 87 jaar

Taboe
In de vierde aflevering duiken we in het taboe rondom seksualiteit op latere leeftijd. Seksualiteit wordt vaak stilgezwegen; vanaf de opvoeding thuis tot in het verzorgingshuis. Zelfs als het wel ter sprake komt, blijft het een gevoelig of beladen onderwerp. We kunnen van elkaar leren door open met elkaar in gesprek te gaan.

Beeldvorming
We vroegen de deelnemers naar hoe zij denken dat de maatschappij kijkt naar seksualiteit en intimiteit op latere leeftijd. Hun persoonlijke verhalen geven een heel divers en kleurrijk beeld over de verlangens en mogelijkheden die mensen op latere leeftijd hebben. Leeftijd speelt blijkbaar niet zo’n grote rol in hoe we seksualiteit en intimiteit ervaren. Sterker nog, veel mensen blijven nieuwsgierig en onderzoekend.

“In de video’s hoor je het ongecensureerde verhaal van ouderen die moed en lef hebben om hun meest persoonlijke, intieme ervaringen te delen. Omdat ze het doorbreken van het taboe belangrijk vinden. De schoonheid en kracht van hun verhaal voor de camera is adembenemend.”– Elena Bendien, senior onderzoeker

Over het project
De videoreeks is ontwikkeld door Elena Bendien (senior onderzoeker) en Jana Kerssies (promovenda) van Leyden Academy, in samenwerking met schrijver en gerontoloog Els Messelis en filmmaker Chiel Epskamp. Het project is mede mogelijk gemaakt door het Erasmus+ programmaen de Steunstichting Gezondheidszorg Voorschoten.

Met speciale dank aan de deelnemers voor hun persoonlijke verhalen en ervaringen. Zonder hun openheid en vertrouwen was deze videoreeks niet mogelijk geweest.

Lust op Leeftijd - YouTube 

Interesse in een interactieve en/of intergenerationele lezing nav het project 'Lust op leeftijd'? Contacteer me vrijblijvend.

Aanvullend: in de slipstream van het 'lust op leeftijd' project is de vrijwillige community 'Cupido 6.0' ontstaan. Deze community zet gratis praatcafés op en heeft als doel om 1x per jaar een gratis event te organiseren. Dit kan bv een filmavond met nabespreking zijn; dit kan een upperdare party zijn of dit kan een ander taboedoorbrekend event zijn. Neem contact op als je wilt meedenken en meedoen.

WELKOM

Ik ben Els Messelis, gerontoloog en schrijfster